YMAGUARÉGUI KO’ÁĜA IÑANBUE
Autor: JOSÉ DOMINGO
PORTILLO
YMAGUARÉGUI KO’ÁĜA IÑANBUE
Pejupaitéke peiméva cherehe pejapysaka.
Ndajapomo'ãi ha'éva, opa mba'e iñambuepa.
Pirapire ndaje opáta. Hi'upyrã avei
Ñaimo'ã tuja corbata jaiko javavarei.
Heta yvypóra ko'áĝa: tavyrón ha tarova.
He'iháicha hesavãva: peichaitéko che ahecha.
Ko arapy itujáma. Pychékeichama oguata.
Yrupẽicha ikuapáma. Ĝuaiĝui rumbýicha oku'epa
Yma ojoypypeguakuéra jopói omohembypa.
Ha oime ramo hasyetéva ojuehe oko'ipa.
Ko'áĝa lo mitãpe, hi'ã ojohesa'opa.
Térã katu kyse yvyrápe, ojoryguasu jepe ho'upa.
Ymaguare mitãnguéra isy ñe'ẽ ojapo.
Ahéinona ni ikéra imba'e'ỹre opoko.
Ko'aĝagua katu iraríre: yvytu ja'e hese.
Peteĩ tesa pirĩme isy ahy'ópe opo'ẽ.
Heta jevy sy voínte nombo'éiva mba'eve.
Memby oikopareínte. Ndoikuaái hapykuere.
Memby itavymírõ, ndaja'eséi pe isy.
Opukánte ipokovírõ ha oinupã hendape'ỹ.
Atyha rupi sororópe tenonde ojesururu.
Ñembo'erã tupãópe anínte reporandu.
Kachiãi, juru akuágui, avavépe ndabuguýi.
Kakuaa renonderãgui kachachã nomohembýi.
Mitãnguéra aĝaguáva omyendýta Añaretã.
Ndoikuaavéi Ñandejára. Ha aipo ikakuaaĝua.
Ymave karia'ykuéra itúape ombyao.
Ko'aĝagua ijukyvéma: itúape omoperõ.
Yma mitãrusukuéra viru'ỹ rehe ndoikói
Ko'aĝagua isogue. Ha ko'ýte nomba'apói;
Ymaguare kuñanguéra ijeheguínte iporã
Ko'áĝa petitera pe hova omboparapa.
Ymaguare oitypeírõ oity joa pe yty.
Ko'áĝa ikyre'ỹmírõ pare rehe ombyaty.
Ymaguare kuñanguéra yro'ysãnte hoy'u
Ko'áĝa katu cerveza kamby jyguéicha omboy'u.
Oime avei menakuéra: ka'u rapo ruvicha.
Tape ivaietevéva mitãme ohechauka.
Térã katu jeja'ópe hogaygua omoko'ẽ
Oinupã hembirekópe: karia'ýjeko ha'e.
Avei añatõimíta aĝagua tembireko.
Itahũre ajejapíta, oikóvamante toiko.
Tembireko aĝagua havõ ryjúi hekove.
Namichãi, kuãirũ overáva oipotapa katuete.
Oguyguy ápe ha pépe. Hógape ndopytavéi.
Hãimbiti umi ambuépe. Ha iménare oiko ojahéi.
Mitã, ĝuaiĝui ha itujáva: ohechávante oipota.
Omboykégui Ñandejára, toryjárõ oikopa.
Mamópa jahañaína, cheatõimíkena pya'e.
He'iháicha ña Celina: ¡Pytũguýpeko aime!
Peteĩ ky rupi'ápe he'i ahendu kokuehe:
Tuju, tavy ha tujágui, heta mba'e ñanohẽ.
Jaharõhína ko jaliabáicha, hi'aĝuietéma araha.
Javerapáma ju'i resáicha. Jagua ry'áire ñambojoja.
Ñamyangekóina pe Ñandejára. Ha'eñoitéko ñane pohã
Tomyatyrõ ko óga itujáva. Ĝuaiĝui rumbýicha oku'epa.
Japu mba'érõ ko ahendukáva pembohayvi ita cherehe.
Ha pejuhúrõ añeteguáva hatã porã pejepopete.
(De: Sol-La-Si. Revista folclórica especializada. N° 7. 1985. Edición especial: Homenaje a su fundador, Don José D. Portillo)
YMAGUARÉGUI KO’ÁĜA IÑANBUE. El poeta llama la atención sobre la vertiginosa transformación de las costumbres, donde el respeto a la palabra empeñada, a los adultos, a la práctica de la projimidad, son reemplazados por la mentira, el individualismo, la intriga y la delación.