JOSÉ DOMINGO PORTILLO (+)

Foto de JOSÉ DOMINGO PORTILLO (+)
Nacimiento:
28 de Enero de 1924

Fallecimiento:
10 de Septiembre de 1984

YMAGUARÉGUI KO’ÁĜA IÑANBUE (De POESÍAS DEL PARAGUAY. ARAMÍ GRUPO EMPRESARIAL)

situación
YMAGUARÉGUI KO’ÁĜA IÑANBUE (De POESÍAS DEL PARAGUAY. ARAMÍ GRUPO EMPRESARIAL)

YMAGUARÉGUI KO’ÁĜA IÑANBUE

 

 

Autor: JOSÉ DOMINGO
PORTILLO

 



 


YMAGUARÉGUI KO’ÁĜA IÑANBUE
Pejupaitéke peiméva cherehe pejapysaka.
Ndajapomo'ãi ha'éva, opa mba'e iñambuepa.

Pirapire ndaje opáta. Hi'upyrã avei
Ñaimo'ã tuja corbata jaiko javavarei.

Heta yvypóra ko'áĝa: tavyrón ha tarova.
He'iháicha hesavãva: peichaitéko che ahecha.

Ko arapy itujáma. Pychékeichama oguata.
Yrupẽicha ikuapáma. Ĝuaiĝui rumbýicha oku'epa

Yma ojoypypeguakuéra jopói omohembypa.
Ha oime ramo hasyetéva ojuehe oko'ipa.

Ko'áĝa lo mitãpe, hi'ã ojohesa'opa.
Térã katu kyse yvyrápe, ojoryguasu jepe ho'upa.

Ymaguare mitãnguéra isy ñe'ẽ ojapo.
Ahéinona ni ikéra imba'e'ỹre opoko.

Ko'aĝagua katu iraríre: yvytu ja'e hese.
Peteĩ tesa pirĩme isy ahy'ópe opo'ẽ.

Heta jevy sy voínte nombo'éiva mba'eve.
Memby oikopareínte. Ndoikuaái hapykuere.

Memby itavymírõ, ndaja'eséi pe isy.
Opukánte ipokovírõ ha oinupã hendape'ỹ.

Atyha rupi sororópe tenonde ojesururu.
Ñembo'erã tupãópe anínte reporandu.

Kachiãi, juru akuágui, avavépe ndabuguýi.
Kakuaa renonderãgui kachachã nomohembýi.

Mitãnguéra aĝaguáva omyendýta Añaretã.
Ndoikuaavéi Ñandejára. Ha aipo ikakuaaĝua.

Ymave karia'ykuéra itúape ombyao.
Ko'aĝagua ijukyvéma: itúape omoperõ.

Yma mitãrusukuéra viru'ỹ rehe ndoikói
Ko'aĝagua isogue. Ha ko'ýte nomba'apói;

Ymaguare kuñanguéra ijeheguínte iporã
Ko'áĝa petitera pe hova omboparapa.

Ymaguare oitypeírõ oity joa pe yty.
Ko'áĝa ikyre'ỹmírõ pare rehe ombyaty.

Ymaguare kuñanguéra yro'ysãnte hoy'u
Ko'áĝa katu cerveza kamby jyguéicha omboy'u.

Oime avei menakuéra: ka'u rapo ruvicha.
Tape ivaietevéva mitãme ohechauka.

Térã katu jeja'ópe hogaygua omoko'ẽ
Oinupã hembirekópe: karia'ýjeko ha'e.

Avei añatõimíta aĝagua tembireko.
Itahũre ajejapíta, oikóvamante toiko.

Tembireko aĝagua havõ ryjúi hekove.
Namichãi, kuãirũ overáva oipotapa katuete.

Oguyguy ápe ha pépe. Hógape ndopytavéi.
Hãimbiti umi ambuépe. Ha iménare oiko ojahéi.

Mitã, ĝuaiĝui ha itujáva: ohechávante oipota.
Omboykégui Ñandejára, toryjárõ oikopa.

Mamópa jahañaína, cheatõimíkena pya'e.
He'iháicha ña Celina: ¡Pytũguýpeko aime!

Peteĩ ky rupi'ápe he'i ahendu kokuehe:
Tuju, tavy ha tujágui, heta mba'e ñanohẽ.

Jaharõhína ko jaliabáicha, hi'aĝuietéma araha.
Javerapáma ju'i resáicha. Jagua ry'áire ñambojoja.

Ñamyangekóina pe Ñandejára. Ha'eñoitéko ñane pohã
Tomyatyrõ ko óga itujáva. Ĝuaiĝui rumbýicha oku'epa.

Japu mba'érõ ko ahendukáva pembohayvi ita cherehe.
Ha pejuhúrõ añeteguáva hatã porã pejepopete.
(De: Sol-La-Si. Revista folclórica especializada. N° 7. 1985. Edición especial: Homenaje a su fundador, Don José D. Portillo)

YMAGUARÉGUI KO’ÁĜA IÑANBUE. El poeta llama la atención sobre la vertiginosa transformación de las costumbres, donde el respeto a la palabra empeñada, a los adultos, a la práctica de la projimidad, son reemplazados por la mentira, el individualismo, la intriga y la delación.


Fuente:

  • POESÍAS DEL PARAGUAY – ANTOLOGÍA DESDE SUS ORÍGENES. Realización y producción gráfica: ARAMÍ GRUPO EMPRESARIAL, Dirección de la obra: OSCAR DEL CARMEN QUEVEDO. Recopiladores y autores: RAÚL AMARAL, MARÍA BARRETO DE RAMÍREZ, AÍDA ORTÍZ DE CORONEL, ELA RAMONA SALAZAR S., RUDI TORGA / Tel. (595-21) 373.594 / arami@rieder.net.py – Asunción / Paraguay. 2005. 781 pp.)
Enlace(s) Recomendado(s):

Leyenda
situación 1
Solo en exposición en museos y galerías
situación 2
Solo en exposición en la web
situación 3
Colección privada o del Artista
situación 4
Catalogado en artes visuales o exposiciones realizadas
situación 5
Venta directa
situación 6
Obra Robada
Portal Guarani © 2026
Todos los derechos reservados
Desde el Paraguay para el Mundo!
Acerca de PortalGuarani.com | Centro de Contacto
Facebook - PortalGuaraniInstagram - PortalGuaraniTiktok - PortalGuarani